HALFWEG, EEN BUURTSCHAP ONDER LISSE - RUIM 350 JAAR OUD.
DE HUIZEN EN HAAR BEWONERS VANAF 1657
De historie van de huizen en haar bewoners tot ongeveer aan het einde van de 20e eeuw zal nog uitgebreid in kaart en in beeld worden gebracht.
Onderstaand volgt alvast een voorproefje met een korte impressie van de vier oudste en belangrijkste gebouwen met ook de namen van enige bewoners.
Het ‘Gemeene landhuijs’, ook wel genoemd commissariswoning of veerhuis van de steden Haarlem en Leiden
In het jaar 1658 wordt begonnen met de bouw van het gemene landhuis. Op 1 januari 1659 zal de eerste bewoner, de commissaris Mathijs Arentz. van der Snel, de woning betrekken. Hij dient o.a. toezicht te houden op het verwisselen van de paarden en het tijdig afvaren van de trekschuiten.
De woning zal mede dienst doen voor de jaarlijks te houden vergadering van de gecommitteerden van de beide steden.
In 1695 worden de woning en de stallen bij een brand nagenoeg geheel verwoest. Het jaar daarop worden deze herbouwd op de oude fundamenten in dezelfde stijl zoals ze in 1658 waren gebouwd.
Platte grondtekening uit 1695 met aan de rechterkant het ‘gemeene landhuijs’, in het midden een open binnenplaats en links de stallen met 24 boxen voor de paarden.
(Regionaal Archief Leiden, PV 78050 nr. 1)
Bouwtekening uit 1695 van het herbouwde ‘gemeene landhuijs’ op Halfweg onder Lisse.
(Regionaal Archief Leiden, PV 78050 nr. 3)
In 1860 zal het ‘gemeene landhuijs’, evenals de andere gebouwen, worden afgebroken. De opstallen hebben gestaan in de achtertuin van de huidige woning Leidsevaart nr. 11. Nu herinnert niets meer aan het feit dat hier gedurende twee eeuwen een imposant gebouw heeft gestaan en dat meer dan dertien miljoen mensen het buurtschap Halfweg hebben gepasseerd.
Onderstaand een kleine greep uit de bewoningsgeschiedenis van het huis, ook wel genoemd Huis Halfwegen of Huis Halfweg. Het heeft gestaan ongeveer aan de achterzijde van het huidige huis Leidsevaart nr. 11
|
Periode |
Bewoners |
Bemerkingen |
|
1659 - 1700 |
Thijs van der Snel |
Zijn jaarwedde als commissaris bedraagt f 400 met recht van vrij wonen. In 1695 brandt het huis en de stallen nagenoeg geheel af. In 1696 wordt het huis en de stallen op de oude fundamenten weer opgebouwd. |
|
1700 - 1724 |
Isaac Marchand |
|
|
1724 - 1754 |
Willem van Langevelt |
|
|
1754 - 1791 |
Cornelis van Maarlen |
|
|
1791 - 1820 |
Abraham van Pijpen |
In 1796 krijgt hij toestemming om er ook een herberg in te beginnen. Zijn jaarwedde als commissaris van f 400 wordt teruggebracht naar f 100. Mocht blijken dat hij geen goed bestaan kan vinden, zal dit worden verhoogd. |
|
1820 - 1845 |
Gerrit Kornegoor |
Hij is de eerste die met pensioen gaat. De voorgaande commissarissen zijn allen in het harnas gestorven. |
|
1845 - 1860 |
Arie de Graaf |
Aan de functie van het huis als commissarishuis en veerhuis is, mede door het stopzetten van de schippersveerdienst uit Haarlem in 1843, een einde gekomen. In 1860 valt ook voor het huis definitief het doek. Het pand en de stallen worden door de beide steden verkocht aan Pieter de Kan, logementehouder, Engel Bakker, landbouwer en Lucas Willem van der Lee, timmerman, allen uit Noordwijkerhout. De opstallen worden direct gesloopt en op 31 mei en 21 augustus 1860 worden boedelveilingen gehouden voor de verkoop van inventarissen en sloopmaterialen. Exit huis Halfweg, na ruim 200 jaar. |
De herberg of café van Kaptein
Al gedurende het graven van de trekvaart in het voorjaar 1657 zal op de hoek van de Delfweg en de Leidsevaart de eerste bebouwing ontstaan, een loods, bestemd voor de verkoop van bier. Al snel, in 1658, zal dit uitgroeien tot een nieuwe herberg van Maarten Paulisz. Schoter.
In de 18e eeuw had de herberg de naam ‘De Bonte Hengst’. In 1909 heeft de nieuwe eigenaar en kastelein, Jan Kaptein, het café omgedoopt in de naam ‘Spoorzicht’. De oudere Halfweggers weten zich nog te herinneren dat daarna de families Eigenbrood en Zijlstra nog jaren in het oude pand gehuisvest zijn.
De oude herberg met de opstallen worden rond 1969 afgebroken.
De herberg doet op een andere manier ook zijn naam eer aan, want het pand heeft in de rijke geschiedenis van ruim 300 jaar vele vele bewoners geherbergd.
Op deze website komen tezijnertijd alle namen van de bewoners met de bewaard gebleven geschiedenisverhalen aan bod.
Het huis van de Leidse schippers en het huis van Trijntje Vrijburg
De ontstaansgeschiedenis van het pand, waar nu de woning staat, Stationsweg nr. 180, op de hoek van de brug en de Leidsevaart, voert terug naar het jaar 1687. In dat jaar verkrijgt Jan Cornelisz. Kooper het recht van erfpacht voor een stuk grond, groot 400 roe. Hij laat hier een huis op bouwen en heeft nog voldoende ruimte over om wat vee te laten grazen, grond te bebouwen voor groente en andere gewassen en een boomgaard aan te leggen.
Rond 1781 weten de schippers het eigendom te verwerven en ze laten daar een stalknecht in wonen, die voor hen de paarden ten behoeve van de trekschuiten verzorgd. In 1843 wordt de kasteelvrouwe van Keukenhof de eigenaresse. Ze laat het afbreken en in 1845 wordt op dezelfde plek een nieuwe woning gebouwd. Oude Halfweggers zullen dit pandje betitelen als het huis van Willem en Trijntje Vrijburg.
Als voorproefje volgt hier onder een overzicht van de bewoners van het oudst nog bestaande pand op Halfweg:
|
Periode |
Bewoners |
Bemerkingen |
|
1845 - 1859 |
1e gezin: 2e gezin: |
In 1843 heeft de kasteelvrouwe van Keukenhof, Jonkvrouwe Cecilia Maria Steengracht, gehuwd met Baron Carel Anne Adriaan van Pallandt. de oude stalknechtwoning overgenomen van de Leidse schippers. Vervolgens laat zij in 1845 het pand afbreken en een nieuw bouwen.
|
|
1859 - 1890 |
Nicolaas Vrijburg, geb. 8-10-1821 te Lisse en overl. 28-4-1899, gehuwd met Anna Teunisse, geb. 14-1-1826 te Lisse en overleden 1-12-1883 met zeven kinderen, te weten:
|
In verband met overlijden van vorige hoofdbewoner, kwam dit huis beschikbaar.
|
|
1890 - 1909 |
Jacobus Vrijburg, geb. 1-2-1855 te Lisse, overl. 3-2-1906, geh. met Cornelia Wijnands, geb. 25-1-1850 te Noordwijkerhout en overl. 27-5-1909 met twee kinderen, te weten: |
Jacob was een neef van de voorgaande bewoners. |
|
1909 - 1958 |
Willem en Trijntje Vrijburg (ongetrouwde broer en zus) |
Na het overlijden van de ouders zijn Willem en Trijntje er blijven wonen. Willem overleed in 1958. |
|
1958 - 1964 |
Trijntje Vrijburg |
Trijntje overleed in 1964. |
|
1964 – circa 1998 |
Arie Wijnands |
In 1967 bouwvergunning voor uitbreiding van de woning op sectie A 1189.
|
Het huis van Trijntje Vrijburg, Stationsweg 180, gebouwd in 1845. Foto 2008.
De buitenplaats Voorburg
Ten tijde van de onteigening van de gronden ten behoeve van de aanleg van de trekvaart en het trekpad in het jaar 1657 bezit de rijke adellijke familie Sypesteyn al gronden op Halfweg. Ook elders in deze streek hadden zij veel grondbezittingen. In Lisse lieten zij in de 2e helft van 17e eeuw .o.a. twee blekerijen bouwen en in Hillegom bezaten zij bijvoorbeeld het nu nog bestaand Hof van Hillegom. En ook liet Cornelis Ascanius Sypesteyn in de 2e helft van deze 17e eeuw een buitenplaats op Halfweg bouwen, hetgeen later bekend zal staan onder de buitenplaats Voorburg. De buitenplaats heeft gestaan op de plek waar nu de woning Leidsevaart 1 in het buurtschap Halfweg staat, vanaf de Delfweg de Leidsevaartweg afgaande richting de Kalkovenbrug naar Hillegom, het laatste huis.
In 1705 bewoonde zijn zoon, Andries van Sypesteyn, de woning. In de woning vond er een dodelijke steekpartij plaats. Andries kreeg ruzie met ene Claes Benne en doorboorde met zijn degen de arm van het slachtoffer, dwars door de longen, waarna de degen aan de schouder van de andere arm er weer uit kwam. De man overleed aan zijn verwondingen. Andries van Sypesteyn vluchtte naar Vianen.
Het huis is vanaf 1709 in heel wat handen overgegaan. Te noemen zijn: Neijman, Poursoij, Van Leewaarden, De Meyer, Cras, Van der Saal en Vlaanderen, Van Bree, Witsen, Bosch en Kaal. Uiteindelijk wordt de buitenplaats op 30 oktober 1788 verkocht aan de buurman, Geerlof de Waal, hospes op de herberg De Bonte Hengst. Hij laat de buitenplaats direct slopen.
Te zijner tijd zal nog uitgebreid worden ingegaan op de geschiedenis van de buitenplaats Voorburg.
Tot slot
Over met name de geschiedenis van de laatste honderd jaar is veel materiaal en met name fotomateriaal bewaard gebleven. Er valt veel te vertellen. Al meer dan vijftien jaar geleden ben ik begonnen uit de mond van oude Halfweggers en oude Oud-Halfweggers verhalen op te tekenen. Sommige van deze personen zijn helaas al overleden, maar zullen gelukkig nog postuum een bijdrage kunnen leveren aan de vastlegging van oude Halfwegse verhalen, anekdotes en wetenswaardigheden.
Sommige families zijn al generaties lang geworteld op het buurtschap Halfweg. Hier volgt een opstelling van families, waarvan meerdere generaties hier woonachtig zijn geweest en nu nog woonachtig zijn:
Fam. De Klerk: vier generaties
Fam. Langeveld: vier generaties
Fam. Geerlings: drie generaties
Fam. Kaptein: drie generaties
Fam. Wijnands: drie generaties
Fam. Smit: drie generaties
Fam. Verdegaal: drie generaties
Fam. Van den Bosch: drie generaties
Fam. Griekspoor: twee generaties
Fam. Van Kampen: twee generaties
Fam. Vrijburg: twee generaties
Van diverse families zijn oude familiefoto’s ter beschikking gesteld en zullen op deze website getoond gaan worden.
Noot: Bovenstaande gegevens zijn ontleend aan de archieven in het Nationaal Archief, Streekarchief Leiden, Noord-Hollands Archief, Gemeentearchief van Lisse, Gemeentearchief van Noordwijkerhout en mededelingen van Halfweggers.